(فرهنگ زبان شغنانی به زبان پارسی دری)

نظم سخنی است که دارای آهنگ و موسیقی کلام است و نثر سخنی است که منظوم نباشد. واژه نامه به فهرست واژه هایی در در انتهای کتاب ها می آیند گفته می شود که معادل واژه glossary در زبان انگلیسی است. در این فرهنگ دوزبانه، کلیۀ واژهها و عبارتهای بلوچی علاوه بر خط بلوچی، به خط لاتین نیز نگاشته شده و واژههایی که معادل فارسی داشتهاند، معادل آنها بدون توضیح ذکر شده است، اگر چنانچه واژه یا اصطلاحی در فارسی معادلی همسان و هممعنی نداشته است، توضیح داده شده است تا معنی آن روشن گردد.

معادل و یا عبارت لغات را بخوانید و لغت انگلیسی مورد نظر را بگویید. از امکانات دیگر این لغت نامه، ذکر مثالهای رایج زبان انگلیسی برای کلیه عبارت ها می باشد. بزرگانی چون خوشحال خان ختک،مهردل خان مشرقی، عبدالروف بینوا، غلام جیلانی جلالی و صد ها تن دیگر که از مفاخر ادب پشتوبه شمارمی ایند در شعرو نثر فارسی نیز آوازه ای بلند دارند و ای بسا که اهمیت و آوازه ان ها در ادب فارسی بیش از ادب پشتو است. با در نظر داشتن این نکته که در حال حاضر بیش از پنجاه هزار کاربر فعال در حال استفاده از مترجم هوشمند هستند، اثباتی بر مفید و کاربردی بودن این برنامه است.

بیش از دوصد واژۀ فارسی دری را در زبان قرغزی، قزاقی و ترکمنی میابیم که بمرور سده ها از اینسوی دریای آمو بآنطرف نفوذ کرده است. بنابراین هدف ادبیات رفاه نسل فعلی و ترقی و پیشرفت در راه زندگی آینده و برنامه ریزی برای بهتر زیستن است که با بیان مثالهای زیبا مردم را آگاه می سازد. اگر موضوع تاریخ بیان زندگی یک فرد باشد بیوگرافی نامیده می شود. اگر درباره یک ملت یا چند ملت و یا همه جوامع باشد تاریخ ملی یا تاریخ عمومی یا تاریخ کلی جوامع نامیده می شود. خدمهء منزل همه روزه او را بیرون میبرد تا برایش خوش بگذرد.در حوالی آن محل مسجدی بود که یکی از علمای عصر در آنجا به تدریس طلاب میپرداخت.

دری ویژۀ مطلق که از تازی دشوارتر است واگر به سخنان متداول گویند دانستن آن آسانتر بود. حاجی دید که نایب الحکومه متوجه شده و از این جوان خوشش نیا مده است. حاجی محمد اسماعیل سیاه در ضیافتی که در باغی ترتیب یافته بود و نایب الحکومه هم حضور داشت، باجمعی از بزرگان هرات به صرف طعام مشغول بود. جوانی که تازه از کابل آمده بود به استخوان مرغی دو دسته چسپیده بود و عجولانه میجوید.

در یکی دو سه نشستی که صورت گرفت و خواستیم تا وحدت نظر بوجود بیاید و خود را با هم، همآهنگ سازیم، که با تأسف هیچ سودی نبخشید، و من هم در منتهای مجبوریت و اینکه به این عمر دو سه روزه و شرایط بد انتحاری چندان امیدی وجود ندارد، دست به چاپ “فرهنگ آریایی” زدم. در پایان توضیحات مربوط به هر واژه معمولا بیت و یا ابیاتی حاوی آن کلمه از شاعران ایرانی کهن دیده میشود که تمام اینها نشان از یک عمر کار ارزشمند علی اکبر دهخدا دارد. نکتهی دیگری که باید در تلفظ کلمات به آن دقت شود، استرس (stress) بخشی یا سیلابی (syllable) از کلمه است که باعث پیچیدگی بیشتر تلفظ میشود.

بانو و خانم هر دو کلمه ای فارسی یا دری یا پارسی اند درست مثل زیبا قشنگ مقبول خوشکل . شاعران پارسی گفتار و نویسندگان نامبردار در قلمرو یوگوسلاویای قدیم و سرزمین قفقاز مانند نرودویچ و بابا سرخیان آثاری از خود بجا گذاشته اند که سومه های نفوذ زبان فارسی را دران نقاط جهان تمثیل می کنند. مثنوی (مهروماه) وکتاب سیرة العارفین از آثار این شاعر پارسی گو است. تاریخ از طرفی هنر است زیرا مورخ باید وقایع را خوب مجسم کند و نیز نوعی علم است زیرا روش انتقادی دارد و سندهای تاریخی را با روشهای انتقادی اثبات می کند و نیز باید به درجه صداقت شاهدان رسیدگی به عمل آید.

این امر از یادگیری، واژگان فنی به طور سیستماتیک و موضوعی خاص پشتیبانی میکند. امیرخسرو یا خسروشاعران هندکه زمان ودربار چندین سلطان رادریافته ودرک کرده بودتاهنوز مقبول ومحبوب خاص وعام است. گسترۀ زبان دری باقدرتمندی که دارد و از جهتی که به گروه وجایگاهی متعلق ومحدود نبوده در اند زمانی طرف پذیرش واقبال بزرگ حاصل نموده است و به همین خاطر بحدیکه زبان درباری، زبان دیوانی، اداری ورسمی چندین کشور قـــــرار گرفت. زبان دری در عهد سکندر لودی عروج چکاد ادبی خویش را پیموده جلال گذشته خودرا یافت واین زمانی بود که روزگاران پرفروغی به وسیلۀ تیموریان هرات برفضای نورانی به زمینه های ادب، هنرهای نقاشی، معماری، خطاطی، شعر و سایر پیشرفتهای چشمگیری مسلط گردید وجامی و نوابی، شاهرخ وبایقرا، بهزاد ومشاهیر معروف دیگر نمایان گران چنین فرهنگی درخراسان زمین بوده اند.

شرح وقایعی است که درگذشته به وسیله آدمیان در روی زمین انجام شده است و تحولات جامعه را مورد مطالعه قرار می دهد. دربار پرعظمت جلال الدین اکبرازلحاظ روشنگری،ادبشناسی وهنرپروری ازدربارهای پرطنطنه وجلال مشرق زمین بود. آنجا بود سجادهء خاصش بدست راست وینجا بدست چپ بودش تکیه گاه عام. نگارنده این چشمه آب را در سال١٩٩٠ میلادی در سفری که به پرو گرام دفتر ملل متحد از طریق اشکاشم افغانی به آنجا رفته بودم بچشم سر دیدم و قطعه فوتویی خود را در مقابل آن چشمه گرفته که در دور نمای آن چشمه مدرسه عالی تحصیلی نیز به نظر میخورد.( افسان های تاریخی ناصر خسرو در بدخشان ـ تالیف پوهنمل سید محمد ابراهیم بامیانی،میزان١٣٧٧) تادیب .

اینک آن چشمه با فواره های سفیدش هر سیاح و بیننده را به یاد دوران که حکیم از آنجا گذشته می اندازد.در آنجا لوحه ای بزبان روسی که حکایت از قدمگاه و چگونگی حفر چشمهء آب در قرن یازدهم میلادیست در روی لوحه سنگی حک شده است. ازانجا که زبان فارسی در نیم قارۀ هند موقف زبان رایج را احراز کرد، ایجاب و نیازمندی به لغت نامه و فرهنگ فزونی گرفت (کلمۀ قاموس به معنای لغت نامه چندان موجه نیست، قاموس یعنی دریا، میانه دریا، دریای عظیم، ونیز قاموس نام کتاب لغت عربی تالیف فیروزآبادی است که معاصر امیر تیمور بوده وامروزه گویا هرکتاب لغتی را قاموس می نامند.) میگویند دست کم دوصد کتاب درفن لغت در سرزمین هند تدوین و به چاپ رسید چنانچه در سال 1419م بدرالدین محمد فرهنگی بنام (ادات الفضلا) را تالیف کرد مشتمل بر 170 صفحه است، بهمین گونه در سال 1849م ابراهیم قوام الدین فاروقی فرهنگ قطوری به عنوان (فرهنگ ابراهیمی) را نوشت که واژه های فارسی را به چندین لغات هندی وبنگالی احتوا میکرد.

دست کم هزار سال پیش از امروز، زمانیکه سلطان محمود در نیم قارۀ هند حملاتی را انجام داد سرآغاز ورود زبان فارسی دری در هند شمرده میشود. زبان فارسی دری درین دوران زبان رسمی، اداری ودرباری قبول گردید. شادروان سیدظهورشاه هاشمی، ادیب و زبانشناس معاصر، برای بهتر خوانده شده آواهای بلوچی با آمیختهای از خطوط فارسی و اردو و افزودههایی این رسمالخط را بنیاد گذاشت که مورد قبول قریب به اتفاق نویسندگان و علاقهمندان زبان بلوچی قرار گرفته است، اگر چه به طور یکسان از آن پیروی نمیکنند.

دیدگاهتان را بنویسید